Ó fondo, Castropol. No lugar foron non poucos os encontros de Fermín Penzol e Ramón Piñeiro.
Teño estado alí. Na ensenada de La Linera, nas miñas visitas, foi raro non ver á canilonga (cormorán) solagarse nas augas pra logo reaparecer cun peixe no peteiro. É un lugar de paz no que se pode xantar ben.
Pontevedra, 3.02.2014
Entrada n. 1737 do blog
Artículo semanal no Diario de Pontevedra
Fermín Penzol, o
faraute,
por Xesús López
Fernández
Co título de Cartas a Fermín Penzol acaba de aparecer
un novo caderno Ramón Piñeiro, o n. XXVII, no que se recollen varias epístolas
de amigos varios: as máis numerosas son de Ramón Piñeiro, 39; de Ben-Cho-Shey,
10; 8 de Cabanillas e unha única de Ramón Otero Pedrayo. No apéndice 1 inclúese
unha longa de Rodolfo Prada a Ramón Otero Pedrayo relatándolle os detalles da
agonía, da morte e do enterro de Castelao (remitida posteriormente a Penzol por
Ramón Piñeiro, o 5.4.1950). Un apéndice segundo aporta outras dez cartas de
Piñeiro a Isidoro Millán, que veñen ó caso por coincidiren coa época na que
arranca Galaxia, cando Isidoro traballaba sobre a obra do P. Sarmiento (o
Onomástico Etimolóxico) e outras arelas do momento. O editor, Luís Cochón, fai
un prólogo preciso, e precioso, en relación coese trenzado de misivas, de
afectos, nas que a procesión vai por dentro.
Nas cartas
trasluce a pobreza intelectual e moral daquel tempo. “Fálase de amigos, poucos,
de tertulias de café. Cartas previstas e previsibles. Misivas anunciadas. De
ordenanza. Para dicir que nada hai que dicir”, según conta Cochón. Algo se
conta de amigos ou conocidos, de libros que van saíndo. E que ninguén espere
primores desta prosa non poética, agás da misiva de Otero Pedrayo. Ou do vello
Cabanillas que parece que xa ven de volta de todo e ousa decir cousas
comprometidas, “salferido aínda do seu agrarismo rebelde”. No entramado das
cartas vai emerxendo, de cada volta máis evidente, a bibliomanía de Penzol por
riba da política; talvez a mellor política que Fermín Fernández
Penzol-Labandera fixo pra todos nós. Un enorme compromiso partidario, sempre
contado de esguello, labor loubado e ben definido polo Poeta da Raza, Ramón
Cabanillas, cando a súa carta n. 7, escrita o 8.10.1952, vai encabezada do
seguinte tenor: Sr. D. Fermín Fernández Labandera Penzol (sic), no encastelado
Castropol faraute do Eo.
Cochón
dinos que, coesa palabra, Cabanillas entromete, máis aló do que se dixo, unha
aposición explicativa: faraute, un medievalismo de orixe provenzal, palabra moi
cara ó autor que viña de usala no seu poemario Samos, co significado que ten
alí e aquí de “mensaxeiro”, “anunciador”, ”heraldo”, acepciós todas que fan
agora referencia ó río e ó castro empetoutado. ”Faraute como verba de porte,
heráldica, diversa e distinta”, co orcelo secular doutros tempos e leendas. A
palabra está recollida en diversos diccionarios cultos da lingua galega: Carré
defínea como “heraldo. Que sirve de mensaxeiro antre persoas ausentes”; Franco
Grande e Ibáñez, defínena como “Heraldo. Intérprete”; Eladio Rodríguez dí: “o
que leva recados dunha a outra parte, antre persoas ausentes ou distantes.
Mediador”.
“Faraute”,
ou “haraute” (que cita Méndez Ferrín),
ou “faraldo”, palabra ésta que se me ocurre pode te-lo mesmo significado
e que está nos vellos diccionarios como simple apelido, as tres palabras están
desaparecidas no “dicionario da RAG” (nótese a supresión do cc culto), na que
parece unha política de aniquilación de vocablos, por puro diferencialismo.
Palabras veciñas a faraute como “farda” (librea, levita, chepa), “farca”
(fame), posiblemente miles de palabras de uso común no idioma galego permanecen
ausentes do último “dicionario” da RAG nun proceso involutivo que non se
entende. Pero retomemos “faraute”, como a Cabanillas gustaba. “Poeta laureatus
é, se cadra por eso mesmo, individuo civil, desperto, agudo e, nesta altura –e
noutras—comprometido. A el non se lle oculta que a súa corresponsalía con
Penzol, a el e ós máis, responde a unha política de urdime doméstica que por
veces semella clandestina, ó abeiro da fratría antiga”, según rubrica Luís Cochón, que tamén nesas e
noutras colecciós de cartas existentes está encastañado o vello galeguismo
orgánico, corcosido, e
Fermín Penzol exerce como activista orgánico, no cimo do penedo, porque canto
teña que ver coa fratría debe ser comunicado ó secretario xeral. El xunta e
reúne as novas de interese pró grupo. Tal é o seu papel e rol. Segredo de
todos. Cochón dixit.
