Encontro coa Capadocia, 3

O noso hotel en Ürgüp, un cinco estrelas, a nosa última estancia na Anatolia. Completabámo-lo periplo pola Turquía asiática comezado en Esmirna i Éfeso. Estabamos a punto de nos dirixir á outra Turquía, a europea.

Éfeso estivo na arrancada do noso periplo anatolián, o que remataba coa partida en avión dende a Cesarea da Anatolia, a Cesarea de san Basilio, do que se fala no artículo. En Éfeso, na Casa da Virxe, lugar de converxencia de cristiáns e musulmáns, celebramos unha das nosas eucaristías. Na foto, o padre Francisco J. Castro Miramontes, oficiante da santa misa, o noso guía espiritual na peregrinaxe.

Se algún día viaxadas á Anatolia e vos toca en sorte este conductor, de nome Shaffack (intento reproduci-lo seu nome fonéticamente sen saber da sua ortografía verdadeira), sabede que estades en boas mans. Despedímonos del, con certa emoción, no aeroporto de Kayseri, o que se comenta no artículo.

Formidable panorámica en Zelve. O dromedario podería mostrare a posibilidade de facer certos recorridos naquel espacio. O animal debe ser descendente dos que facían a ruta das especias, ou da seda. E debe ter aínda memoria do kervansaray (en español "caravansar", palabra que non está no diccionario), da pousada na que descansaban da camiñata os seus ancestros. (foto de Eugenio López Álvarez).

Nesta foto aprécianse os esforzos de contención das ruínas, o que se fai normalmente con cemento armado, despois pintado pra disimula-la acción restauradora. (foto de Eugenio López Álvarez).

Göreme e Zelve eran auténticas romerías, o que pode incidir negativamente na súa conservación. (foto de Eugenio López Álvarez)
Panorámica do val das Pombas ou dos Cazadores, por aquelo de que a máis pombas máis raposos e, consecuentemente, máis cazadores. (Foto de Eugenio López Álvarez). Mausoleo de Mevlana Rumí, en Konya (Foto de Eugenio López Álvarez) Tomando o avión de Estambul, no aeroporto de Kayseri, a nosa despedida da Capadocia. (foto de Eugenio López Álvarez)

Pontevedra, 4.12.2011

Entrada n. 1477
artículo semanal

Encontro coa Capadocia, 3,
Por Xesús López Fernández

(continuación) O 12 de Outono, moi cedo, tomámo-lo autobús cara Kayseri, aeroporto interior, a nosa lanzadeira prá parte final da viaxe: Estambul. Conforme o autobús íanos achegando ó punto de partida, un vistazo permitía descobri-lo progreso urbanístico no arrabaldo de Ürgüp e a aposta daquelas xentes polas enerxías alternativas, pois non poucas casas mostraban no seu tellado paneles prá captación da enerxía fotovoltaica. O conductor do noso autobús, amable, educadísimo, prestabanos o seu último servicio, rubricado ás veces, cunha sincera aperta. Kayseri é o nome evolucionado da antigua Cesarea da Capadocia, a patria dos chamados padres capadocios: San Basilio o Magno, o seu irmán, san Gregorio de Nisa, e san Gregorio Nacianzeno, que no século IV souberon sistematiza-lo estudio da Teoloxía nas nacentes igrexas: na Católica e na Ortodoxa. San Basilio, (330/1.01.379), foi home de gran formación, con estudios en Constantinopla e Atenas. Aí foi onde matinou seriamente na relixión e tomou a decisión de se poñer en contacto cos máis sonados eremitas de Siria e Arabia, pra deles aprendere en materia de piedade e de ascetismo. Foi anacoreta e monxe parte da súa vida e acabaría sendo bispo de Cesarea á morte de san Eusebio. É santo e doutor da Igrexa Católica, e un dos padres da Igrexa ortodoxa. E na tradición grega cumpre a función de Papá Noel.

Mais lembremos que foi a nosa unha viaxe na ruta de San Pablo; que é procedente, polo tanto, formula-la cuestión de si San Pablo estivo realmente nesta rexión da Anatolia na que, ó longo do tempo a chuvia, a neve, o vento foran traballando os espacios penedíos que hoxe vemos como tocados pola maxia, encontro e fusión de pobos e culturas: asirios, hititas, frixios, mongoles, persas, sirios… Afírmase que non está probada a presencia de Pablo como evanxelizador da Capadocia, pero suponse que sí e que, nos momentos de maior persecución e abatimento dos cristiáns, o apóstolo acodía alí a lles dar ánimo. Despois de todo, A Capadocia, aínda que especie de gran laberinto, parece paso obrigado antre Antioquia de Psidia (hoxe Yalvaç), Konya e a outra Antioquia (hoxe Antakya), xa na costa e moi perto de Siria, perto incluso de Tarso, a cidade natal do apóstolo. Nesta Antioquia foi onde Pablo predicou o primeiro sermón cristián nunha sinagoga.

As dúas Antioquías, dous referentes pauliños a visitar, teñen de particular que as montañas que rodean á primeira foron por meses o acobillo de Pablo e Bernabé, que tentaban accedere á sinagoga e comeza-la súa predicación antre os xentís. Foi daquela cando san Pablo falou do destino divino de Israel e do Mesías. A súa mensaxe calou nos xentís, pero foi motivo de escándalo e, consecuentemente, expulsárono da cidade. Anos despois, sobre da sinagoga levantarían unha basílica a san Pablo, da que hoxe quedan unhas pedras. Na Antioquia da costa, que foi de Siria, é visita obrigada un lugar, a gruta de san Pedro, onde éste, Pablo e Bernabé reuníanse coas primeiras comunidades de cristiáns. Excavada na rocha, sen case ornamentación nen iconografía, o templo é lugar respetado polos habitantes da cidade, tanto cristians como musulmáns. Hai tamén outro pequeno templo, atendido polos PP. Capuchinos, onde é posible a celebración de culto porque nesta zona, de tradición cristiá, o cristianismo non se ten que vivir de foma clandestina. Incluso non lonxe, en Iskenderendun, está a sede episcopal da Igrexa católica en Anatolia.

A Capadocia quedaba no pensamento de todos como lugar máxico cando o avión voaba a Estambul, como visita a reiterar se posible fose. O lugar debe ser visitado cada ano por uns tres millós de peregrinos/turistas. Demasiada presión, talvez, sobre unha comarca case sagrada. Convén leva-la viaxe estudiada, con respeto. Nos frescos de Göreme está representada gran parte da historia da nosa salvación. As cidades soterrañas, nalgún caso doutadas de basílica, marcan a capacidade do home, tamén da Igrexa, pra resistire contra as forzas do Mal.

Encontro coa Capadocia, 2

Esquema das cidades soterrañas da Capadocia.

Foto de Eugenio López Álvarez. Como se dixeramos, foto de familia ó saíre do restorán. O pórtico semella o dun kervansaray.

Foto de Eugenio López Álvarez. Decoración con carro moi similar ó carro galego e instrumentos de labranza, no interior do restorán, especie de kervansaray reconvertido.

Foto de Eugenio López Álvarez. Rematada a danza, os derviches déixanse fotografiar.

Foto de Eugenio López Álvarez. Algús hoteles integran no seu espacio habitáculos trogloditas, unha forma de meterse máis no pasado e no misterio daquelas terras.

Panorámica de Zelve. Foto de Eugenio López Álvarez, compañeiro na peregrinaxe.
Avanos, Capadocia.

Igrexa da Mazá, en Göreme, Capadocia.

Globos no mencer da Capadocia.

Frescos da igrexa Escura, de Göreme, na Capadocia

A Capadocia, vista aérea dende globo.

Cruz de Malta. Detalle da capela de Avanos.

Preparando a eucaristía na capela de Avanos. Formas máxicas en Zelve

O val das Fadas

Pontevedra, 27.11.2011

Entrada n. 1476
Artículo semanal

Encontro coa Capadocia, 2
por Xesús López Fernández

(continuación…) Da visita a Konya quedaranos algo por ver: a exhibición dos derviches danzantes, por non actuaren ese día, pero polo interese do espectáculo, o noso guía levarianos o 10.10 a un lugar, unha cova no entorno de Göreme, no que puidemos ver unha demostración do seu espectáculo de meditación e danza, fieles á escola de Mevlana Rumí… Tería que me ter referido ó noso guía en máis ocasiós, sempre puntual á hora de contar un relato ou de darnos algunha sorpresa, como aconteceu o 11.10, o día no que visitamos os museos ó aire libre de Göreme, pola mañá, e o de Zelve, pola tarde. Foi cando nos anunciou que xantariamos nun dos mellores restoráns da bisbarra: unha especie de kervansaray, con diversos e amplios comedores, moi coidada a decoración. Pois ben, ese día díxonos: “Hoxe, a ver se temos algún prato de comida do voso país”. E foi de palabra porque, antre outras cousas tomamos tortilla española. Incluso houbo un postre especial, unha tarta, porque unha das participantes na viaxe cumpría anos ese día. Todo un detalle.

O día foi trepidante, con diversas visitas a algús dos recantos encantados, cons de extraña configuración, convertidos moitos deles en vivendas trogloditas ou en pequenos templos e conventos, ás veces auténticos laberintos. Aquí, nesta paisaxe encantada, o cristianismo fíxose resistente e hai constancia de dous centros obispados no século II na Capadocia: Cesarea (hoxe Kayseri); outro Malatya. Pero estabamos no museo ó aire libre de Göreme, e tiñamos á vista as capelas de san Basilio, a igrexa de Elmali, a capela de santa Bárbara, a igrexa de Yilanli, a igrexa do Pantocrátor, a capela de santa Caterina, o mosteiro das Monxas, a igrexa de Tocali, etc. Téñase presente que nun dos vales de Göreme existen 150 templos. Nas igrexas da Fibela (s.X), na igrexa Escura (s.XI) ou na da Mazá (s.XI) hai abondantes frescos que se conservan, nalgún caso, relativamente ben.

O día anterior pasaramos polo val das Pombas ou dos Cazadores, desta volta tocaríalle a vez ó val das Chimeneas ou das Fadas, formaciós curiosísimas. No val de Zelve, que abrangue outros vales menores consérvanse posiblemente as mellores mostras de vivendas trogloditas. Foron excavadas centos delas e templos. Unha das súas valiñas recibe o nome de Ask Vasidi, que quer decir val do Amor, así denominada pola formación fálica das súas chimeneas. E hai espacios nos que o vento e a chuvia, grandes escultores, foron labrando formas fantásticas, ata o punto de que tamén lle chaman ó lugar o val da Imaxinación, porque cadaquén pode ver cousas distintas. En Zelve, onde houbo gregos e turcos, visitamos unha vella mezquita que carece de minarete, pero ten campanario; e un templo grego arruinado, onde resiste un muíño aceiteiro. E nunha vella capeliña, perto de Avanos, celebramos unha eucaristía. O lugar, convertido en botellómetro polos mozos, foi recuperado e doutado de cerre. Unha familia coida do templo e facilita o acceso ó lugar cando algún grupo cristián o solicita prá celebración eucarística.

Se no artículo anterior citámo-la existencia de cidades soterrañas na Capadocia, especie de rañaceos por inversión, digamos que están censadas nada menos que duascentas. Sí, duascentas. Nós fixemos un corto recorrido por unha de dez niveles, a de Özkonak. Sábese dunha que acada os cen metros de profundidade. I están doutadas de chimeneas de aireación, espacios prá conservación de alimentos, cociñas, cortellos. Sortíanse d´auga por medio de pozos, mesmo de ríos soterraños. ¿Cidades prá habitación ou prá resistencia? Máis ben, esto último. As xentes vivían normalmente nas abadas dos montes, pero nos cumios dalgús deles foron atopados restos de pequenas construcciós, como en Erdas ou Karadag, postos de vixía, esculcadoiros. Créese que, no caso de peligro, os vixiantes daban aviso por medio de espellos á poboación próxima, que se acobillaba nas galerías soterrañas. (continuará)

Encontro coa Capadocia

Xa no val de Göreme, "Tesouros de Turquía", xantaríamos nun restorán integrado como espacio troglodita.

Vista do Val das Fadas ou das Chimeneas. As pedras asentadas na parte superior resistiron a erosión. Os antiguos creían que se trataba de formaciós máxicas.

Apréciese o aproveitamento dado, como vivendas trogloditas e pode que algunha capela, a este cono volcánico. No cumio do teso, a bandeira turca.

Zona de transición, na que as vivendas trogloditas foron sustituídas por outras igualmente precarias, hoxe desocupadas.
As xentes da Capadocia soen engalana-las árbores que van secando, como se ve na da fotografía. Ó fondo, o Val das Pombas.

Vista parcial do Val das Pombas ou dos Cazadores. As pombas fóronse asentando nos nichos trogloditas, o que trouxo o aumento de raposos..., e de cazadores, daí os dous nomes que lle dan a un dos vales da Capadocia.

No interior da cidade soterraña que visitamos. Lembremos que algunhas chegan ós dez niveles, que tiñan diversas chimeneas de ventilación e que incluso sortíanse d´auga de ríos soterraños, ou d´augas freáticas.

Ésta é a cidade soterraña que visitamos. Nada que ver, claro, co bunker da Moncloa. Pero aquelas xentes tiñan a súa estratexia defensiva. Ábside da capela de San Pablo, en Konya.

Mezquita no patio interior do caravansar que visitamos, xa citado no traballo anterior.

Pontevedra, 20.11.2011-
Entrada n. 1475-
Artículo semanal

Encontro coa Capadocia,
por Xesús López Fernández

O 10.10 saímos de Konya, moi cedo. Conservo viva e fotografiada a imaxe do novo urbanismo daquela cidade, a panorámica que tiñamos dende o hotel: dúas arterias anchísimas que alí se cruzaban (seis/oito carriles cos de desaceleración), ambas de sentido bidireccional. Polo centro dunha delas transcurrían dúas vías que daban servicio a dous modernos tranvías, de tres unidades. Un entorno boscoso no que pintaba a outono apantallaba, facía como máis distinto i elegante, un centro comercial recentemente construído, un edificio altísimo, acristalado, de sección semicircular. Ése sí parecía un modelo de urbanismo exportable. Pensaba neso cando seguiamos camiño d´A Capadocia, que ten unha superficie duns cinco mil km2 e actualmente está dividida en catro provincias. O camiño faciase longo. A paisaxe, normalmente ben traballada, con cultivos varios. E fomos facendo paradas mentres cruzabámo-la Galacia, a cuias igrexas san Pablo escribe unha carta (Gálatas).

Visitámo-lo kervansaray de Agzikarhan, posta de viaxeiros e as súas monturas (como quedou comentado no artículo anterior). Esta instalación é unha das mellor conservadas de Turquía e foi construída no 1229 polos turcos selyúcidas, a maior das construídas e cunha superficie de 1480 mt2. Atópase na ruta da seda e daba servicio ós traficantes que facían a ruta da Capadocia. Pero ésta é unha descripción fría que habería que acompañar de fotografías, porque hai que visita-lo lugar pra reparare na magnitude da construcción: cómo foi traballada a cantería, a distribución dos espacios habilitados como habitaciós e o destinado ás bestas, que case parece un templo con nave principal e outras catro, dúas a cada lado da central. Unha pequena mezquita está situada no centro do espacio habitacional. Tamén aparecen alí o que queda dalgús vellos carros, semellantes ós nosos carros aldeás.

Comezamos a ver algunhas das formaciós da Capadocia (a palabra significa “terra de fermosos cabalos”): vellas vivendas e outras máis vellas aínda, trogloditas, de difícil acceso. Parece que é a partir do 1952 cando quedan deshabitadas, por orde do goberno turco, as vivendas trogloditas. Iremos entrando no tema. I ese día tivemos unha grata sorpresa: xantamos nun restorán integrado naquel espacio de conos volcánicos, formaciós que a chuvia e o vento foron esculpindo a partir dos estratos nos que foron repousando as erupciós volcánicas producidas na rexión hai uns tres millós de anos: basaltos, rochas areniscas e outras, con maior ou menor densidade, foron incansablemente traballadas pola auga e polo vento, e polo home, primeiro como vivendas trogloditas; despois, cando o cristianismo primitivo se asenta na rexión, comezan a aparecer pequenos templos, incluso conventos e mosteiros. Non esquezámo-la importancia do cristianismo capadocio con figuras como san Basilio, san Gregorio de Nisa e san Gregorio Nacianzeno. Hai constancia da existencia de dúas diócesis naquela zona cargada de misterio.

Nesta primeira aproximación á Capadocia visitamos diversos lugares pra ir tomando panorámicas. O espectáculo é indescriptible, como que pensabamos sobir en globo ó mencer do seguinte día. A sobida en globo é un dos reclamos turísticos que se fan dende A Capadocia e que, con bo tempo, permite unha visión máis xeral daqueles espacios, das distintas valiñas nas que o tempo (millós de anos) e o home estiveron a traballaren con maxia, foron configurando lugares con distinta identidade: o val das Fadas ou das Chimeneas, o val das Pombas, o val dos Mosteiros… Algunhas igrexas decoradas con vivas colores conservan os frescos relativamente ben; outras están moi deterioradas. Pero o interese da Capadocia é tal que unha superficie de varias miles de hectáreas ten sido declarada Patrimonio Histórico da Humanidade. Seguiremos con este tema, así como co das cidades soterrañas da Capadocia, especie de rañaceos por inversión, de ata dez niveles. (Continuará)