Están como tolos por manteren a ocupación das marismas de Lourizán. Coa concesión presuntamente perdida, son moitos os políticos e medios que tragaron. Cando acaban de cerrar en Huelva, parece que polo retroceso do eucalipto naquela provincia, confían en que en Galicia permaneza a traición política e a colonización eucalipteira pra eles fixaren precios de risa e faceren así rentable a fabricación de pasta. Dend´a desestimación dos recursos de casación de Ence e do MARM o pasado xullo, non pasa semáa sen que aparezan noticias ou reportaxes, como publicidade pagada deberemos entender, opacando cando non ocultando as noticias en relación coa sentencia do 19.05.2011, firme, que ordea, como temos dito, incoa-lo expediente de caducidade da concesión e a paralización da actividade industrial.
Como aquí existe tamén un claro problema de memoria ou de corrupción política, vou presentar nesta entrada unha ponencia un pouco longa, titulada Holocausto Ecolóxico, que foi leída na Semana de Filosofía da Aula Castelao, no ano 1991. Curiosamente, na información on-line das actividades da dita Aula non figura a ponencia, talvez por non ter sido escrita ó dictado de nadie. Pero hai testigos que a relembran. E pra sacudir un algo as conciencias dos desmemoriados aquí vai a ponencia íntegra. Escrita hai 23 anos. Que conste.
Pontevedra, 4.11.2014
Entrada n. 1787 do blog
Ponencia leída na Aula de Filosofía Castelao, o ano 1991
HOLOCAUSTO
ECOLOXICO
====================
A
Universidade Libre de Verán acaba de celebrar un novo curso
sobre Ecoloxía. O deste ano, que tivo lugar en Poio como outros
anteriores, desenvolveu o tema da Paisaxe. E no tal curso,
certamente, dixéronse cousas; pero caláronse outras. E case nada
trascendeu á prensa. Como se houbera orde de tapar. Un dos que
calaron foi o Director Xeral de Medio Ambiente, D. José-Luis
Aboal García-Tuñón, que omiteu na súa lección sobre dos
esteiros dos ríos galegos --do Eo ó Miño-- toda referencia ó río
Lérez. Un dos que sí falaron foi o Conselleiro de Industria, que
chegou afirmar que "Celulosas contamina por terra, mar e aire".
É decir, o conselleiro fixo a lectura da propaganda de ENCE
--"Luchamos por tierra, mar y aire"--, que facemos
tódo-los pontevedreses, a excepción dos que están en "nómina"
da factoría e que, coa pituitaria ou a conciencia atrofiadas,
asumiron como propio o alcatreo permanente da fábrica de Lourizán.
A
presencia no curso de homes co peso específico de Miguel Cancio,
Octavio Uña, David Rivas Infante e Ramón Tamames foi o que levou
ó señor conselleiro, posiblemente, a facer en alta voz a
afirmación que durante a súa campaña electoral do pasado
decembro (1989) fixera xa o señor Fraga coa promesa, incluso, de
pecha-la factoría. Mais, fagamos algunhas consideraciós e falemos
da degradación da ría.
1.
As augas da nosa ría eran limpas e transparentes e o seu fondo de
branca area, ata os anos cincoenta. Unhas depuradoras biolóxicas
dispostas pola natureza dende o inicio dos tempos garantizaban a
permanencia dese ir e vir das augas limpas, millonarias en peixes:
as xunqueiras. E parte dese sistema defensivo eran tamén o homilde
cagulo e mai-lo muxo, que facían o seu traballo complementario
incansable. O ir e vir das mareas, convertindo as xunqueiras en
lagos, servían pra osixenaren as augas e mais pra ara-lo fondo do
río-ría, mantendo así un calado de certa consideración. Con
cada marea entraban e saían robalizas, reos, sollas, muxos,
pero....
2.
Pero mediádo-los cincoenta fai presencia na ría a contaminación
industrial. A contaminación urbá estaba neutralizada polos
mecanismos biolóxicos devanditos. Mai-los vertidos de TAFISA,
fábrica de aglomerados escomezaron a "chocolatear" as
augas e mái-lo sorrío. A branca area foi desaparecendo baixo o
seu zudre industrial. Téñase presente que o proceso de fabricación
de TAFISA é termomecánico. Pra o tal proceso debera existir unha
depuración fiable das sustancias contaminantes, que garantizara o
vertido cero á ría. Estamos convencidos de que, tanto por parte
da empresa como por parte da Administración, faltóu aquí unha
vontade certa de dar solución ós problemas xerados e que a
empresa, polo menos en certas ocasiós, puido ter tamén a súa
parte de culpa na mortandade masiva de peixes.
3.
É curioso que o que entenderon os románs á perfección, no
sentido de que o mar tiña que seguir penetrando ata o fondo de
xunqueiras, non o asimilaron as cabezas pensantes dos políticos
pontevedreses dos últimos corenta anos, a pesares de ter quedado
aí, en pedra, a lección de Adriano, que sabía máis de impacto
medioambiental que todos eles xuntos. E, lonxe de estudia-los
restos coetáns do emperador román soterrados no entorno da
ponte do Burgo, procederon ó expolio do campo arqueolóxico que alí
permace agachado, calado, víctima do odio ó mar das novas
xeneraciós de políticos pontevedreses, rubricado igualmente pola
destrucción da casa solar de Sarmiento de Gamboa, primeiro
navegante científico do século XVI, desfeita ésta contemplada
dentro do marco das obras necesarias prá construcción da Avenida de
Beiramar.
4.Esa
desfeita garda relación coa presenecia das industrias contaminantes
--TAFISA, CELULOSAS, ELNOSA--, e pódese supoñer que está,
incluso, ó servicio delas. Porque despóis da imprantación de
TAFISA veu o inferno, representado polas outras factorías de
enclave colonialista.
A
ubicación de CELULOSAS, primeiro, fíxose sen licencia municipal.
O Mopu autorizaba o 30.06.58, cos informes en contra da Dirección
Xeral de Pesca Marítima e da Comandancia de Mariña, a ocupación
en precario dunha tenza de 612.000 metros cuadrados, establecendo
varias condiciós, antre as que figuran límites ó contido de DBO
e mái-la evitación de molestias ó vecindario.
D.
Antonio Rodríguez Tourón, na ponencia presentada ó curso de
Poio baixo o título de "Problemática ecológica de la ría
de Pontevedra", chega afirmar:
"A
actuación de Celulosas, prometendo por todo-los medios a súa
inocuidade, tranquilidade prás xentes e beneficios de todo xénero,
tendo como primeiro obxetivo adonarse daquel inmenso areal,
lémbranos a anécdota da persoa que chega de visita, pide un cravo
pra pendura-lo seu sombreiro, a seguido unha cadeira, logo unha
mesa e, á fin, quédase coa casa."
Mentres
o Axuntamento perseguía infracciós urbanísticas menores, CELULOSAS
foi consolidando a súa invasión. E cando xa estaba en marcha a
factoría, ocúrreselles cínicamente solicitar, anos despóis, a
inexistente licencia.
5.
¿Qué actitude cabía agardar da Administración? Non outra que o
peche da factoría. As molestias nunca cesarían: o alcatreo
insultante, a incidencia na saúde da poboación, salientable sobre
de todo no escandaloso número de casos de enfermedades do tracto
respiratorio claramente recollidas no Boletín que edita a
Consellería de Sanidade e que se refire ás enfermedades de
obrigatoria declaración. Pontevedra, fundamentalmente a súa
poboación infantil e xentes da terceira edade, está presente nesa
estadística de xeito escandaloso. Son cifras paradigmáticas.
Como estamos seguros sería paradigmática igualmente a cifra de
conxuntivitis que se da no entorno pontevedrés e que, de momento,
non está cuantificada estadísticamente.
D.
Antonio Rodríguez Tourón, na súa ponencia e despóis de afirmar
que a resposta da Administración á petición de licencia tería que
ser negativa, pois o contrario suporía unha clara complicidade
coa actuación ilegal da empresa, chega decir: "Por
feitos moito menos importantes e que ademáis non producen molestias
nen danos ós cidadáns, teñen sido e seguen a ser procesados por
prevaricación alcaldes e responsables urbanísticos."
6.
A consolidación da patente de corso de CELULOSAS ten lugar por medio
da concesión da licencia en sesión plenaria do 11 de agosto do
1965, na que, con máis de trescentas reclamaciós en contra
--antre elas as da Subsecretaría de Turismo, Dirección Xeral de
Sanidade, Comandancia de Mariña, Diputación Provincial e
axuntamentos do entorno--. A tal licencia disfrazouse coa imposición
de sete condicións que por adiantado sabíase quedarían en
letra morta. Aínda máis. No tal pleno califícase a CELULOSAS como
"molesta e nociva". É decir, a licencia concédese en
contra da lei e, polo tanto, ten vicio de nulidade.
7.
Outro paso na desfeita da ría foi a concesión de licencia a
outra empresa de vertedeiro, ELNOSA, o oito de marzo de 1967, pra
instalar, non a máis de dous mil metros, senón ó abeiro de
núcleos habitados, unha fábrica de sosa e cloro mortal, a que xa
ten causado varios mortos e segue facendo insofrible a vida dos
veciños, castigando visiblemente as súas colleitas e propiedades
pero, o que ven sendo peor, envenenando as súas vidas.
8.
A partir dese momento, o contubernio antre as empresas e mai-los
políticos locales veu sendo descarado. O deterioro da ría foi
parello coese contubernio, como o demostra outra agresión
decretada polas cabezas pensantes rectoras da vida capitalina: a
desecación das xunqueiras. Esa decisión foi tan grave como a propia
instalación das industrias. Porque a pesca aínda resistía as
agresiós; pero as xunqueiras foron degradándose como consecuencia
do vertido masivo das industrias. TAFISA, cos vertidos que nunca
cesaron, e CELULOSAS, coa estratexia de abri-las comportas ó
enche-la marea, foron convertendo o fondo da ría en auténtica
balsa de decantación. Había, pois, que comprir como
administradores: impartindo as sanciós, decretando o conseguinte
peche. E sanea-las xunqueiras, nunca desecalas, pois a partir dese
momento é cando se producen as mortes millonarias de peixes de vez
en cando, e grandes zonas da ría vanse definindo como abióticas.
9.
Todo eso parece historia pasada, porque a xente amolece con
facilidade. E hoxe viven novas xeneraciós de pontevedreses
desconocedoras da riqueza que esta ría representaba e que CELULOSAS
veu acabar aquí con cinco mil postos de traballo directos. É
decir, cinco mil familias vivían da ría, que era un auténtico
pulmón de aceiro. Eso sábeo ben o comercio pontevedrés, que notaba
de forma exultante nas súas caixas cada comezo de temporada na
ribeira.
A
factoría, que tiña prevista a creación de vintecinco postos de
traballo como contrapartida da súa inversión declarada de doce
mil millós de pesetas, ten solicitado permiso de regulamento de
emprego pra reduci-la plantilla a tan só trescentos traballadores,
a que parece sería soamente unha primeira reducción antes de chegar
a unha cifra en torno ós douscentos empregados.
Pola
contra, TAFISA vai montar unha nova factoría, en Gran Bretaña. A
inversión prevista é de douscentos millós de pesetas. Os postos
de traballo, trinta. É un diñeiro mellor invertido que o de
CELULOSAS. O máis importante é que a nova factoría de TAFISA
vai elaborar madeira tallada con destino a mobles de calidade.
E
á perda dos cinco mil postos de traballo aquí consolidada
haberá,certamente,que engadi-los postos que se van perder no sector
turístico, porque nesta ría, hoxe definida como un dos tres
pontos negros do litoral español --os outros dous son Bilbao e
Huelva-- non se vai poder bañar nadie. Pensemos tamén na clara
recesión económica que se está a dar no sector dos bateeiros,
consecuencia da crecente contaminación. E non importa que algún
político, como facía o conselleiro de Sanidade da anterior
lexislatura, o señor Padín, diga que CELULOSAS verte auga
depurada, porque ese político, evidentemente, ou pensa que os
galegos non estamos ben do sentido ou é el o que está privado do
mesmo. En todo caso, ós que como el pensen resultaríalles
reconfortante un baño nas balsas de decantación da factoría de
Lourizán.
1o.
Imos introducir un cambio de ritmo no relato, facilitando unha
noticia: Nos últimos días de maio, a sáa primeira da Audiencia de
Oviedo dictou unha sentencia pola que tres mozos eran condenados a
ano e medio de prisión menor e ó pago dunha multa de dezaséis
millós de pesetas de indemnización ó Principado de Asturas. A
causa da sentencia foi a morte de 11.116 troitas e alevís de
salmón, no 1988, nos ríos Ouria e Porcía. Os tres mozos, tentando
coller unhas ducias de troitas pra unha merendola, valéronse dun
axente químico, un producto que se usa pra defende-la madeira da
carcoma: o pentaclorato sódico.
Outra
noticia: A Confederación Hidrográfica do Norte acaba de multar
a unha empresa do INI establecida en Cantabria, Lactárea, S.A.,
por vertidos contaminantes ó río Pas.
Outra
noticia, pero pontevedresa: O Xuzgado de Instrucción número 1 de
Pontevedra, en relación coa mortandade masiva de peixes producida no
río Lérez na fín do vrán do 1985, definía a mesma como un feito
periódico, como se fora algo normal.
Os
que sabemos o que era esta paraxe antes de aquí chegaren as
industrias que trouxeron a morte ante o silencio culpable dos
políticos, afirmamos que a tal morte non é periódica e que
sempre, sempre, hai algún culpable de que tal aconteza, sexa a tal
morte consecuencia de envenenamento ou de falta de osíxeno. En
todo caso, o delito ecolóxico aparece claro, aínda que os
culpables aparezan revoltos: Tafisa, Celulosas, Elnosa, o Concello, a
Confederación Hidrográfica do Norte. E atrevémonos a falar de
agravio comparativo.
11.
A situación preséntase aquí preocupante. Porque á atonía social
hai que agrega-lo subdesenvolvemento dunha clase política
proclive disposta a asumi-lo papel de reserva celulósica de Europa.
Os padres do Mercado Común están xa movendo os peóns, teñen
decretado a conversión da cornisa cantábrica e mai-lo norte de
Portugal no gran eucaliptal que crece con cada novo incendio. E, por
extrañas paradoxas e mentres se decreta o cerre dunha fábrica de
pasta química de Flick pra salva-lo lago Constanza, estáse cos
prolegómenos pra chantar nas Pontes a dita factoría. Quén sabe, ó
mellor incluso é o goberno do señor Fraga o que paga a factura
dos servicios de Flick ó PSOE, como pode ser tamén o señor Cuíña
o que coroe a construcción do tubo emisario pra acoller nel o
xurro de CELULOSAS/ELNOSA, dacordo co pacto firmado polo
conselleiro socialista señor Sánchez Presedo, que a ninguén
convencera daquela. E, na medida que o tal anuncio fíxose
conxuntamente polo conselleiro e mai-la empresa, nunca se soupo quen
era portavoz de quen.
12.
O tubo emisario foi xa denunciado polos profesores Viéitez e
Bermejo. É un tubo pra confundir, pra seguir botando a lignina, os
organoclorados, as lexivias, o mercurio, o que faga falta. E, ó
servicio desa mentira, constrúese deica ese ponto o colector
contemplado no P.X.O.U., de Pontevedra, un plan antidemocrático. E
decimos o de antidemocrático, porque é, posiblemente, o plan
máis contestado de Europa, con máis de tres mil alegacións.
Co
plan en primeira exposición escomezárase xa a construcción da
Avenida de Beiramar,en base a planos distintos dos que se presentaban
na exposición, circunstancia que está recollida en acta notarial.
Eso foi, tal vez, o que motivóu unha segunda exposición, cun
exemplar único da normativa pra, dese xeito, cansar á xente.
13.
No Plan se contempla a realización de dous P.E.R.I.S., un pra
TAFISA, outro pra CELULOSAS/ELNOSA, pra así reconvertiren en
industrial un chan que non tiña esa calificación.
E
o colector das urbás compriría a misión principal de levar á
depuradora esas augas, que a seguido se integrarán no tubo emisario
co prurín industrial do complexo de Lourizán, que dese xeito e
cínicamente vai poder decir que están a cumpri-la normativa europea
en canto a sólidos en suspensión.
14.
Cando aquí viñeron os do Green Peace quedaban atrás dous anos de
intentos pra acadar a súa colaboración. A sociedade pontevedresa
agradecéu a súa presencia, especialmente as xentes homildes de
Lourizán, algunhas delas, tal vez,víctimas da carga da mariñería
franquista que veu defende-los intereses de CELULOSAS, antes incluso
da súa existencia como fábrica. E agora volveron ser víctimas das
forzas de policía "democráticas".
15.
Con motivo da actuación do Green Peace, que agardamos se volva
producir en calquer momento, tiveron lugar unha serie de
declaraciós. As do presidente da asociación ecoloxista en España
sobre a necesidade de acada-lo vertido cero de organoclorados. E as
do director de CELULOSAS, o señor Garrido Seoane, no sentido de
que é imposible acadar tal obxetivo, ó tempo que calificaba de
"show" a actuación das xentes do GREEN PEACE e
perguntábase de onde viñan e pra onde ían.
16.
As xentes homildes de Lourizán creeron que chegaba o exército de
salvación. E tocaron as campás da igrexa parroquial, como algún
día han toca-las campás todas da ría. Pero pra que tal aconteza
teremos que dispoñernos a unha serie de acciós concretas. A vía
administrativa está esgotada. Quedan, en principio, duas
alternativas:
1. A
actuación da xusticia española. Existe un sumario incoado como
consecuencia da denuncia por delito ecolóxico, pola mortandade de
peixes do 1989. E nos próximos días vai ser presentada unha nova
denuncia por presunto delito ecolóxico.
2. A
actuación da Comunidade Europea, certa xa en casos como o de Doñana
e Sabiñánigo, podería quedar igualmente concretada en próximas
datas. A denuncia ante o Comité Europeo do Medio Ambiente está xa
formalizada.
3.
Dentro do marco da xusticia española podería tamén solicitarse
o nomeamento dun xuez especial. Porque hai algo máis que delito
ecolóxico. Hai, houbo en todo momento, unha clara cohabitación
antre CELULOSAS/ELNOSA e mái-la Administración, e resulta evidente
a neglixencia culpable de non poucos políticos. Por tal motivo,
por neglixencia versus Doñana (morte masiva de aves, uso de lindane,
desecación por sobreuso dos acuíferos, urbanizaciós) están
incursos en sumario unha serie de altos cargos da Xunta de
Andalaucía. Por neglixencia versus Pontevedra (morte masiva de
peixes, vertidos de lignina, organoclorados, mercurio, emisiós de
gases tóxicos, sobreexplotación do río Lérez, desecación das
xunqueiras), de momento non está nadie procesado.
17.
CONCLUSION. Con ou sen emisario, o vertido de organoclorados vai
seguir. "Considérase que os organoclorados son o grupo de
sustancias potencialmente máis peligrosas pró medio ambiente
acuático" (Xunta Nacional Sueca prá Protección do Medio
Ambiente). E calcúlase que na fabricación da pasta química se
forman máis de mil compostos diferentes, antre eles as dioxinas,
disolventes clorados, fenoles clorados. O informe de Green Peace
sobre impacto ambiental das Celulosas en Galicia, segue decindo:
"Moitos destos compostos son canceríxenos e son tóxicos
prá vida a concentracións moi baixas. Ademáis hai unha
pergunta evidente: ¿qué pode haber antre os máis de 700 compostos
aínda non identificados.?" "Unha vez que os
organoclorados son vertidos ó medio ambiente pouco se pode facer
prós eliminar ou pra evitar que entren na cadea alimenticia e
acaden nas aves, mamíferos, peixes e invertebrados concentraciós
centos ou miles de veces maiores que a concentración orixinal en
auga ou sedimentos."(Mc. Leay, 1987)
A
lexislación española establece como parámetro un gramo de
mercurio por cada tonelada de cloro fabricada. O estudio máis
completo que se ten feito sobre da contaminación da ría (o Escorp,
fase 2) chega decir que lonxe de correxi-la cifra de vertidos de
mercurio, estos se sitúan en torno ós 17,o8 gramos por tonelada
de cloro fabricada. Ese mercurio está na ría, e vai permanecer
aí, posiblemente, centos de anos.
A
inmundicia dos vertidos permanece, e as emisiós gaseosas
seguen a condiciona-la saúde dos pontevedreses. Permanece,
ademáis, a ameaza dos cinco tanques de cloro en Lourizán, sen
que Protección Civil teña prevista a evacuación da poboación. Aí,
neses tanques pode está-la morte --apuntaba a revista Intervíu--
de 50000 persoas, que non dispoñen, nen tan siquer, dunha máscara
antigás prá súa pervivencia.
Aquí
síguese a frivolizar como fai o poder coas bombas. A
de Hiroshima chamabase "The Little Boy" (O Rapaciño); a
de Nagasaki "The Fat Man" (O Gordinflón). En
Pontevedra hai xa tempo que o cloro mortal ten un nome e se lle
presenta como un persoaxe do antroido político local: "Don
Cloro", "Don Cloro de la Desinfección."
Consecuentemente,
unha sociedade agarda aquí a solución a asuntos de tanta gravedade.
Veña de quen veña. Do Green Peace, da movilización cidadá, da
actuación da xusticia, de denuncia por parte da Comunidade Europea,
ou das forzas das Naciós Unidas, porque aquí estamos sofrindo os
efectos dunha guerra química que dura xa case trinta anos.(Xa van 54 anos)
Xesús
López Fernández
Rua
San Sebastián, 21-2.
Pontevedra
36oo2.
DNI.35.125.237.
